زخم لثه ناشی از دندان مصنوعی؛ علل، علائم و بهترین روش‌های درمان

مقدمه

استفاده از دندان مصنوعی همچنان یکی از رایج‌ترین روش‌های جایگزینی دندان‌های از دست رفته است. اما یکی از مشکلات شایع بیماران، زخم لثه ناشی از دندان مصنوعی است که می‌تواند باعث درد، التهاب و حتی عفونت شود. این مشکل نه‌تنها کیفیت زندگی بیمار را کاهش می‌دهد، بلکه در صورت بی‌توجهی می‌تواند روند جویدن و صحبت کردن را نیز مختل کند. در این مقاله تخصصی، تمام جنبه‌های مربوط به زخم لثه ناشی از دندان مصنوعی را بررسی می‌کنیم؛ از علل و علائم گرفته تا روش‌های درمان و پیشگیری.

زخم لثه ناشی از دندان مصنوعی چیست؟

زخم لثه در اثر دندان مصنوعی معمولاً به‌صورت التهاب، قرمزی، تورم یا زخم باز در نواحی تماس مستقیم دندان مصنوعی با لثه بروز می‌کند. این وضعیت اغلب در روزها یا هفته‌های اول استفاده از پروتز بیشتر مشاهده می‌شود، اما در صورت تنظیم نبودن پروتز حتی پس از ماه‌ها یا سال‌ها هم ممکن است رخ دهد.

علل اصلی زخم لثه ناشی از دندان مصنوعی

1. فیت نبودن پروتز

   • پروتزهای لق یا بیش از حد سفت می‌توانند فشار غیرطبیعی به لثه وارد کنند.

2. لبه‌های تیز یا ناهموار

   • اگر دندان مصنوعی به‌خوبی پرداخت نشده باشد، لبه‌های خشن باعث خراشیدگی لثه می‌شوند.

3. بهداشت ناکافی دهان و پروتز

   • تجمع پلاک و قارچ (کاندیدا) می‌تواند التهاب و زخم ایجاد کند.

4. خشکی دهان (Xerostomia)

   • کاهش بزاق باعث افزایش اصطکاک و آسیب به بافت نرم می‌شود.

5. آلرژی به مواد پروتز

   • گرچه نادر است، اما برخی بیماران به رزین‌های آکریلیک حساسیت نشان می‌دهند.

6. استفاده مداوم بدون استراحت به لثه

   • پوشیدن شبانه‌روزی پروتز باعث خستگی بافت و افزایش احتمال زخم می‌شود.

علائم زخم لثه ناشی از دندان مصنوعی

• قرمزی و التهاب نواحی تماس

• درد و حساسیت هنگام جویدن یا صحبت کردن

• ایجاد برآمدگی یا زخم‌های سفید-قرمز روی لثه

• بوی بد دهان در صورت عفونت

• خونریزی خفیف در نواحی آسیب‌دیده

روش‌های درمان زخم لثه ناشی از دندان مصنوعی

۱. اقدامات اولیه در منزل

• برداشتن موقت پروتز برای استراحت لثه

• شستشو با آب‌نمک ولرم (ضدعفونی ملایم و کاهش التهاب)

• استفاده از ژل‌های ضدالتهاب یا بی‌حس‌کننده موضعی (مانند لیدوکائین ژل با تجویز دندانپزشک)

• کمپرس سرد روی نواحی متورم برای کاهش درد

۲. مراجعه به دندانپزشک

• تنظیم پروتز: دندانپزشک نقاط فشار را شناسایی و اصلاح می‌کند.

• تغییر یا تعویض پروتز در موارد شدید یا قدیمی بودن دست‌دندان.

• تجویز داروهای ضدقارچ یا آنتی‌بیوتیک موضعی/خوراکی در صورت وجود عفونت.

• لیزر درمانی بافت نرم در برخی موارد برای کاهش التهاب و تسریع ترمیم.

پیشگیری از زخم لثه ناشی از دندان مصنوعی

• مراجعه منظم به دندانپزشک برای بررسی و تنظیم پروتز

• برداشتن دندان مصنوعی در زمان خواب

• تمیز کردن روزانه پروتز با مسواک مخصوص و محلول‌های ضدعفونی

• رعایت بهداشت لثه و زبان

• استفاده از بزاق مصنوعی یا آدامس بدون قند در صورت خشکی دهان

• پرهیز از غذاهای سفت و تند در روزهای ابتدایی استفاده از پروتز

چه زمانی باید به دندانپزشک مراجعه کرد؟

• درد شدید و مداوم

• خونریزی یا چرک در محل زخم

• زخم‌هایی که بیش از یک هفته بدون بهبود باقی می‌مانند

• تغییر رنگ غیرطبیعی یا برآمدگی‌های مشکوک روی لثه (برای排除 ضایعات پیش‌سرطانی یا سرطان دهان)

مقایسه: زخم‌های گذرا در برابر زخم‌های مزمن

• زخم‌های گذرا: معمولاً در روزهای اول استفاده رخ می‌دهند و با تنظیم پروتز یا مراقبت‌های ساده برطرف می‌شوند.

• زخم‌های مزمن: در اثر پروتزهای نامناسب یا عدم مراجعه به دندانپزشک ایجاد شده و می‌توانند زمینه‌ساز ضایعات جدی‌تر مانند “اپولیس فایبروما” یا حتی تغییرات پیش‌بدخیم شوند.

توصیه‌های کاربردی برای بیماران

• همیشه یک محلول آب‌نمک ولرم در دسترس داشته باشید.

• در صورت درد، پروتز را برای چند ساعت کنار بگذارید اما استفاده را کاملاً قطع نکنید مگر با توصیه پزشک.

• هر ۵ سال یک‌بار پروتز را تعویض کنید؛ زیرا تحلیل لثه و استخوان شکل فک را تغییر می‌دهد.

• هرگونه زخم مزمن یا برآمدگی مشکوک باید سریعاً توسط متخصص بررسی شود.

جمع‌بندی

زخم لثه ناشی از دندان مصنوعی یکی از مشکلات شایع بیماران پروتزی است که با تشخیص به‌موقع و درمان صحیح، می‌توان از عوارض طولانی‌مدت آن جلوگیری کرد. کلید اصلی پیشگیری، رعایت بهداشت، تنظیم دقیق پروتز و مراجعه منظم به دندانپزشک پزشک متخصص است. توجه به علائم هشدار و اقدام به‌موقع، نه‌تنها باعث بهبود کیفیت زندگی بیمار می‌شود بلکه سلامت دهان و لثه را نیز در درازمدت تضمین می‌کند.